postnataal 1600px 2766

Een kraambedpsychose wordt ook wel een postpartumpsychose of postnatale psychose genoemd, vroeger sprak men van een kraambedpsychose, in dit artikel hanteer ik deze benaming. Dit betreft een ernstig psychiatrisch ziektebeeld en moet ook als zodanig worden behandeld. Het betreft een psychose die alleen ontstaat na de bevalling van een kind. Het krijgen van en kraambedpsychose is niet de schuld van de moeder of haar omgeving, het kan iedereen overkomen.

 

Het verschil tussen een kraambedpsychose en postpartumdepressie

 

Een psychose is een ernstig psychiatrisch ziektebeeld, deze komt voor bij 1 op de 1000 vrouwen. Van oudsher kent men echter deze kraambedpsychose al. Na de bevalling loopt een vrouw het risico dat zij hierdoor wordt overvallen. Bij een kraambedpsychose verliest de moeder het contact met de werkelijkheid, bij een postpartumdepressie is dit niet het geval. De postpartumdepressie komt voor bij 10 tot 15% van de vrouwen. De kraambedpsychose komt voor bij ongeveer 1% van de vrouwen.

Symptomen voorafgaand aan een kraambedpsychose

Stoornissen in het bewustzijn. Wisselende, lichte bewustzijn stoornissen. Bij de milde vorm is er sprake van depersonalisatie en gevoelens van vervreemding van zichzelf of de omgeving). Bij ernstige vormen mist de vrouw de greep op de buitenwereld, ze probeert krampachtig dit wel vol te houden, maar dat lukt niet.

Stoornissen in denken, waarneming, en oriëntatie

Het denken is vaak onsamenhangend, verward, soms verhoogd associatief, versneld of juist vertraagd. De inhoud van het denken wordt veelal bepaald door voor de vrouw belangrijke personen, de baby en de gebeurtenissen rondom de zwangerschap en bevalling. Soms zijn er wanen rond de baby (hij is niet goed, is dood of wordt aangezien voor een pop). Achtervolgingswaanzin, stoornissen in de waarneming, hallucinaties, de oriëntatie kan verstoord zijn. De vrouw kan alles in een vroeger stadium zien, kan denken dat ze nog in haar jeugd is, of denken dat ze nog moet bevallen.

Stemmingsstoornissen

Er is vaak sprake van een niet te stuiten spreekdrang en expansief gedrag, soms van erotische seksuele ontremming. De vrouw kan ook heel depressief worden, waarbij de vrouw zelfmoordneigingen kan hebben.

Gevoel

De vrouw is meestal zeer angstig en radeloos. Soms is er sprake van agitatie en agressie, dit kan gevaar opleveren voor de baby, in zeldzame gevallen zelfs de dood, de moeder is zich hier niet van bewust.

Psychomotoriek

Doelloos heen en weer lopen of juist heel stil in een hoekje zitten staren, nauwelijks praten en voedsel en drank weigeren.

Verloop

Een kraambedpsychose kan zich ontwikkelen direct of enkele dagen na de bevalling, maar ontstaat meestal zo’n vier weken na de bevalling. Het stoppen van borstvoeding kan ook een trigger zijn. Er is echt psychiatrische zorg nodig en een goede begeleiding. Iedere moeder kan een psychose krijgen na de bevalling. Het maakt niet uit tot welke sociale klasse je behoort, laag of hoog opgeleid bent, jeugdtrauma’s en stress hebben hierop geen invloed. De psychosomatische symptomen kunnen zich ook voordoen als bijverschijnsel bij een depressie of bipolaire stoornis. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat erfelijke aanleg ( bipolaire stoornis) een rol kan spelen bij het krijgen van een psychose. Heb je een psychose gehad dan kan er een levenslange bipolaire stoornis optreden ( dit hoeft echter niet). Een kraambed psychose kan acuut ontstaan, maar openbaart zich meestal tussen de derde dag tot vier weken na de bevalling. Een kraambedpsychose wordt meestal voorafgegaan door een paar slapeloze nachten. De eerste verschijnselen die vaak door de omgeving worden opgemerkt zijn: slaapstoornissen, zeer snelle stemmingswisselingen, rusteloosheid, opgewondenheid en prikkelbaarheid. Na de zevende dag ontwikkelen zich wanen en hallucinaties. Het merendeel van de psychoses ontwikkelt zich in vijftien dagen. Er is een grote verscheidenheid aan symptomen en heftigheid.

In het Erasmus MC wordt veel onderzoek gedaan naar het voorkomen van nieuwe kraambedpsychoses en andere psychiatrische problemen tijdens de zwangerschap.

Voorkomen van een Kraambedpsychose en sociale factoren

Bij een kraambedpsychose is het immuunsysteem van de vrouw ontregeld. Als een vrouw zwanger is moet dit immuunsysteem worden bijgesteld, zodat haar lichaam de baby niet afstoot. Na de bevalling moet dit immuunsysteem weer de andere kant op worden bijgesteld. Als er tijdens dit proces iets misgaat kan er een kraambedpsychose ontstaan. Het immuunsysteem is constant in staat van paraatheid om dit proces goed te laten verlopen. Als dit niet goed verloopt kan een moeder dus een kraambedpsychose ontwikkelen. Deze kan acuut optreden. De helft van de vrouwen houdt gelukkig niets over aan een kraambedpsychose, maar als er voor de zwangerschap en bevalling sprake was van een bipolaire stoornis kan een vrouw last houden van problemen. Er ontstaat een verandering in de persoonlijkheid van de moeder. Heeft een moeder toch een kraambedpsychose gehad, wees dan ook als hulpverlener na die tijd alert. Een psychose kan zich herhalen, medicatie, een goede begeleiding en nazorg is en blijft belangrijk. Ook kan een psychose overgaan in een depressie. Wees hier dus alert op als omgeving.

Behandeling

Bestaat uit het geven van medicatie zoals lithium ( een kraambedpsychose kan hiermee binnen 40 dagen genezen, bron Eramus MC), slaapmedicatie en antipsychotica, gesprekken met een psychiater en/ of gespreksgroepen. Het is van groot belang dat er een gestructureerd dagritme is, ondersteuning wordt geboden bij de verzorging van de baby en het huishouden. Bezoek moet tot een absoluut minimum worden beperkt. Wordt de vrouw opgenomen op de Paaz afdeling dan kan de baby soms mee. Het is belangrijk dat moeder en kind niet worden gescheiden. De moeder moet zoveel mogelijk worden betrokken bij de verzorging van haar baby. Er komen steeds meer moeder en kind units waarbij de baby samen met de moeder wordt opgenomen. In enkele gevallen kan met een goede begeleiding de moeder thuis worden verzorgd. Dit wordt door een arts bepaald.

Weer thuis en dan?

De vrouw moet zelf haar dag indelen en door zien te komen. Ze had misschien wel graag willen gaan werken en dat is nu niet mogelijk. In het begin heeft ze ondersteuning nodig, ze moet leren hierom te vragen. Ze hoeft zich niet te schamen. De vrouw moet weer helemaal in balans komen, dit kost tijd, soms nog meer dan de opnametijd. Het is ook beter om met een vreemde hulp te werken, de vrouw wordt zodoende niet gehinderd door familie die later misbruik van de situatie zouden kunnen maken. In zo’n geval veranderen namelijk de verhoudingen.

Het is ook belangrijk dat er aandacht is voor de partner, hij moet zijn eigen dingen blijven doen, dit valt niet mee maar is belangrijk. Hij moet ook praten over wat er gebeurd.

Kraambedpsychose voorkomen

Er kan helaas geen 100% garantie worden gegeven dat het bij een volgende zwangerschap niet weer zo verloopt. Een kraambed psychose kan zich herhalen. Het is goed een paar jaar te wachten met een volgende zwangerschap. De eerste ervaring moet goed verwerkt zijn. De hormoonbalans moet zich herstellen. Een en ander is wel afhankelijk van de oorzaak van de kraambed psychose. Uit onderzoek van het Erasmus MC blijkt dat moeders die na een eerste zwangerschap een psychose hebben gekregen, bij een volgende zwangerschap een psychose kunnen voorkomen door medicatie te slikken, na in plaats van tijdens de zwangerschap. Daardoor wordt de baby niet blootgesteld aan mogelijke schadelijke stoffen in medicijnen. Onderzoek wijst uit dat sommige vrouwen beter kunnen wachten met medicijnen tot enkele uren na de bevalling. Dit geldt alleen voor vrouwen die geen manische of psychotische perioden hadden buiten de kraamtijd. Voor deze vrouwen is het namelijk wel van cruciaal belang om medicatie te krijgen tijdens de zwangerschap. Dit zorgt dat hun stemming stabiel blijft en verkleint de kans op een manie of psychose na de bevalling. Veel moeders zijn bang voor de mogelijke gevolgen van medicijngebruik tijdens de zwangerschap, ze hebben daardoor moeite om medicatie te gebruiken. Zij zijn bang voor de mogelijke schadelijke gevolgen voor de groei en ontwikkeling van hun kind. Door de medicatie pas na de geboorte te starten zijn de moeders van deze zorg af, en het kind wordt niet aan schadelijke stoffen en bijwerkingen van medicijnen blootgesteld.

( bronvermelding immuunsysteem Erasmus MC, kraamtranen Eileen Engels en Djoke.nl)

Het Erasmus MC doet veel onderzoek naar de oorzaak en het voorkomen en bestrijden van zowel postpartum(natale) depressie als van kraambedpsychoses. Sinds mei 2014 beschikt het Erasmus MC over een speciale afdeling zwangerschapsgerelateerde psychiatrie. In alle gevallen is en blijft het belangrijk het oordeel van deskundigen te raadplegen. Telefoonnummer Erasmus MC 010-7040139

http://www.erasmusmc.nl/zwangerschapspsychiatrie/